Wanneer is een architect verplicht? Verbouwen, stabiliteitswerken en raamopeningen in Vlaanderen, Brussel en Wallonië

De basisregel geldt in heel België

Voor werken waarvoor een bouwvergunning (omgevingsvergunning of stedenbouwkundige vergunning) nodig is, moet de bouwheer een architect aanstellen voor het ontwerp én de controle op de uitvoering.

Rechtsgrond: artikel 4, eerste lid, Wet van 20 februari 1939 op de bescherming van de titel en van het beroep van architect

Elk gewest bepaalt zelf welke werken vrijgesteld zijn van vergunning en welke van de architect. De architect mag geen aannemer zijn.

Rechtsgrond: artikel 4, derde lid en artikel 6, Wet van 20 februari 1939

1. Vlaanderen: geen vergunning, toch een architect

Sinds 1 maart 2026 zijn alle binnenverbouwingen en werken aan gevels en daken (ook de voorgevel) vrijgesteld van omgevingsvergunning, ook als er stabiliteitswerken bij komen kijken. Sinds 5 september 2026 geldt die vrijstelling bij stabiliteitswerken enkel als u een architect aanstelt voor het ontwerp en de controle van de werken. Een louter adviserende architect volstaat niet.

Rechtsgrond: artikel 2.1, 2° en 4°, Besluit van de Vlaamse Regering van 16 juli 2010 (Vrijstellingsbesluit), gewijzigd bij besluiten van 6 februari 2026 en 10 juli 2026

Stabiliteitswerken zijn werken aan de constructieve elementen van een gebouw, zoals het vervangen van dakgebinten of het geheel of gedeeltelijk herbouwen van buitenmuren of dragende binnenmuren. Die opsomming is niet limitatief: ook een nieuwe latei of stalen ligger valt eronder.

Rechtsgrond: artikel 4.1.1, 11°, Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening

De vrijstelling geldt enkel onder deze voorwaarden:

1. het gaat om een vergund of vergund geacht gebouw;
2. er is geen vergunningsplichtige functiewijziging;
3. het aantal woongelegenheden blijft gelijk;
4. het bouwvolume wijzigt niet;
5. de werken zijn niet strijdig met verordeningen, vergunningsvoorwaarden of plannen;
6. bij gevelwerken: het gebouw staat niet in de vastgestelde inventaris van het bouwkundig erfgoed en het energielabel (EPC, energieprestatiecertificaat) daalt geen klasse.

Rechtsgrond: artikelen 1.3, 1.4, 2.1 en 2.2, 2°, 3° en 6°, Vrijstellingsbesluit; toelichting Departement Omgeving op vlaanderen.be (EPC-klasse)

Is aan een voorwaarde niet voldaan, of stelt u geen architect aan, dan heeft u een vergunning nodig. Werken zonder de vereiste vergunning of zonder de verplichte controle van een architect kunnen gesanctioneerd worden.

Rechtsgrond: artikelen 6.2.1, 1° en 6.2.2, 5°, Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening

2. Brussel: elke ingreep in de draagstructuur vraagt vergunning en architect

Binnenverbouwingen en het wijzigen van gevelopeningen zijn in Brussel enkel vrijgesteld als ze geen stabiliteitswerken inhouden. Dat criterium geldt sinds 30 april 2022 en is strenger dan het vroegere “eigenlijk stabiliteitsprobleem”. Gevelopeningen moeten bovendien onzichtbaar zijn vanaf de openbare ruimte en mogen niet in de vrijwaringszone van een beschermd goed liggen.

Rechtsgrond: artikelen 9, 2°, 11 en 21, 8°, Besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering van 13 november 2008, gewijzigd bij besluit van 17 maart 2022

Een opening wijzigen die zichtbaar is vanaf de straat vraagt een vergunning. Zonder ingreep in de draagstructuur is er geen architect nodig. Voor het vervangen van een dakgebinte bestaat geen vrijstelling.

Rechtsgrond: artikel 23, 5°, Besluit van 13 november 2008; artikel 98, § 1, 2°, Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening

3. Wallonië: de grens van een kwart van de gevel

Raam- en deuropeningen die samen hoogstens een kwart van de lengte van de gevel beslaan, mogen zonder vergunning en zonder architect, op voorwaarde dat:

1. de gevel niet aan de straat ligt;
2. elke opening hoogstens één bouwlaag beslaat;
3. dezelfde gevelmaterialen gebruikt worden.

Aan de straatzijde volstaat een vereenvoudigde vergunning, zonder architect. Boven een kwart van de gevellengte, of bij andere ingrepen in de draagstructuur, zijn een vergunning en een architect verplicht. Het vervangen van een dakgebinte zonder volumewijziging is vrijgesteld van vergunning en architect.

Rechtsgrond: artikel D.IV.4, 5°, en rubrieken A9, A10, B1 en B7 van artikel R.IV.1-1, CoDT (Code du Développement Territorial, Waals Wetboek van Ruimtelijke Ontwikkeling), versie 1 mei 2025

Praktijkvoorbeelden

Werk	Vlaanderen	Brussel	Wallonië	Rechtsgrond
Niet-dragende binnenwand wegnemen, nieuwe keuken	Geen vergunning, geen architect	Geen vergunning, geen architect	Geen vergunning, geen architect	Vlaanderen: artikel 2.1, 4° Vrijstellingsbesluit. Brussel: artikelen 9, 2° en 11 besluit van 13 november 2008. Wallonië: artikel D.IV.4, 5° CoDT (Code du Développement Territorial)
Dragende binnenmuur doorbreken met stalen ligger	Geen vergunning, wel architect	Vergunning en architect	Vergunning en architect	Vlaanderen: artikel 2.1, 4° Vrijstellingsbesluit. Brussel: artikel 98, § 1, 2° Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening. Wallonië: rubriek B7 artikel R.IV.1-1 CoDT (Code du Développement Territorial)
Dakgebinte vervangen zonder volumewijziging	Geen vergunning, wel architect	Vergunning en architect	Geen vergunning, geen architect	Vlaanderen: artikel 2.1, 2° Vrijstellingsbesluit; artikel 4.1.1, 11°, a) Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening. Brussel: artikel 98, § 1, 2° Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening. Wallonië: rubriek B1
Raam in dragende achtergevel verbreden van 1 m naar 2 m (gevel 8 m breed, nieuwe latei)	Geen vergunning, wel architect; energielabel mag niet dalen	Vergunning en architect	Geen vergunning, geen architect (2 m is een kwart van 8 m)	Vlaanderen: artikel 2.1, 2° Vrijstellingsbesluit. Brussel: artikelen 21, 8° en 23, 5° besluit van 13 november 2008. Wallonië: rubriek A9
Zelfde ingreep in de voorgevel aan de straat	Geen vergunning, wel architect	Vergunning en architect	Vereenvoudigde vergunning, geen architect	Vlaanderen: artikel 2.1, 2° Vrijstellingsbesluit. Brussel: artikel 23, 5° besluit van 13 november 2008. Wallonië: rubriek A10
Schuifraam van 4 m in een achtergevel van 8 m (nieuwe ligger)	Geen vergunning, wel architect	Vergunning en architect	Vergunning en architect	Vlaanderen: artikel 2.1, 2° Vrijstellingsbesluit. Brussel: artikel 98, § 1, 2° Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening. Wallonië: rubriek B7
Uitbreiding of optopping voor bewoning	Vergunning en architect	Vergunning en architect	Vergunning en architect	Overal: artikel 4 Architectenwet van 20 februari 1939

Voor een vergund woongebouw dat niet beschermd is, zonder functiewijziging en zonder wijziging van het aantal woningen. Bij beschermd erfgoed gelden afzonderlijke regels.

Aandachtspunt: de tienjarige verzekering

De verplichte verzekering van de tienjarige aansprakelijkheid (Wet-Peeters) geldt enkel voor woningbouw waarvoor de architect verplicht is krachtens de federale Architectenwet. In Vlaanderen is de architect bij vergunningsvrije stabiliteitswerken verplicht via het Vrijstellingsbesluit, niet via die wet. Volgens de rechtsleer zijn aannemer en studiebureau dan niet wettelijk verplicht zich tienjarig te verzekeren. Neem die verzekering daarom op in uw contract. De architect zelf blijft wel altijd verzekerd voor zijn beroepsaansprakelijkheid.

Rechtsgrond: artikelen 2 en 5, Wet van 31 mei 2017; artikel 3, Wet van 9 mei 2019

Technisch: een opening in een dragende muur

Los van wat de wet vraagt, moet de stabiliteit tijdens én na de werken gewaarborgd blijven. Buildwise, het Belgische onderzoekscentrum voor de bouw, beveelt onder meer aan:

1. een opleglengte van de latei van bij voorkeur 20 cm of meer, en nooit minder dan 10 cm;
2. stutten bij openingen breder dan 1 m, op ongeveer 1 m van het af te breken metselwerk;
3. het vermijden van de methode met twee halve lateien bij grote overspanningen.

Bron: Buildwise (voorheen WTCB, Wetenschappelijk en Technisch Centrum voor het Bouwbedrijf), WTCB-Contact nr. 79 (2022/1), Hoe openingen uitvoeren in bestaand metselwerk?

Veelgestelde vragen: wanneer is een architect verplicht?

Volstaat een stabiliteitsstudie van een ingenieur als er een architect verplicht is?

Nee. Waar een architect verplicht is, vervangt een ingenieur hem niet. Omgekeerd vervangt de architect de berekening niet: bij elke ingreep in de draagstructuur is een stabiliteitsstudie door een ingenieur aangewezen.

Rechtsgrond: artikel 4, Wet van 20 februari 1939; artikel 2.1, 2° en 4°, Vrijstellingsbesluit

Kan mijn gemeente in Vlaanderen toch een vergunning eisen?

Voor binnenverbouwingen niet meer. Voor gevels en daken enkel bij erfgoed, of als een eerdere vergunning uitdrukkelijke voorwaarden oplegt, bijvoorbeeld over ramen en hun omkadering.

Rechtsgrond: artikelen 1.3 en 2.2, 6°, Vrijstellingsbesluit; artikel 4.2.5, Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening; Besluit van de Vlaamse Regering van 6 februari 2026 tot bepaling van de limitatieve lijst

Ik woon in een appartement. Wat moet ik nog nakijken?

Dragende muren en gevels zijn meestal gemeenschappelijke delen. U heeft dan de toestemming van de algemene vergadering van de mede-eigenaars nodig, los van de stedenbouwkundige regels. Bij een gemene muur gelden de regels van mandeligheid.

Rechtsgrond: Boek 3 Burgerlijk Wetboek (mede-eigendom en mandeligheid)

Bronnen

1. Wet van 20 februari 1939 op de bescherming van de titel en van het beroep van architect.
2. Wet van 31 mei 2017 (tienjarige aansprakelijkheid) en Wet van 9 mei 2019 (beroepsaansprakelijkheid).
3. Vlaamse Codex Ruimtelijke Ordening; Besluit van de Vlaamse Regering van 16 juli 2010 (Vrijstellingsbesluit), versie 5 september 2026; Besluit van de Vlaamse Regering van 23 mei 2003.
4. Departement Omgeving, Omgevingsvergunning: een woning renoveren.
5. Brussels Wetboek van Ruimtelijke Ordening, artikel 98; Besluit van de Brusselse Hoofdstedelijke Regering van 13 november 2008, versie 10 augustus 2026.
6. CoDT (Code du Développement Territorial), artikel R.IV.1-1, besluit van de Waalse Regering van 10 april 2025.
7. Buildwise, WTCB-Contact nr. 79 (2022/1).

Dit artikel geeft de stand van de regelgeving op 20 oktober 2026 weer en is algemene technische informatie, geen juridisch advies voor een concreet project. Gemeentelijke voorschriften, vergunningsvoorwaarden en erfgoedregels kunnen bijkomende verplichtingen opleggen.